FAQ
 

CZYM SIĘ ZAJMUJE ARCHEOLOG?

Archeolog zajmuje się poszukiwaniem śladów egzystencji ludzkiej na ziemi, pod ziemią i w wodzie. Zainteresowaniem jego objęte są opuszczone:

  • budowle drewniane lub murowane, jak też ich pozostałości,
  • urządzenia osadnicze, takie jak: studnie, paleniska, jamy zasobowe, piece garncarskie,
  • urządzenia obronne: mury, fosy, obwałowania,
  • cmentarzyska, miejsca kultu, pola bitewne,
  • warstwy ziemi powstałe w wyniku działalności człowieka oraz wszelkie przedmioty (zabytki) z nimi związanymi.

Zadaniem archeologa w trakcie badań wykopaliskowych przeprowadzanych na stanowisku archeologicznym jest wykonanie dokumentacji rysunkowej, fotograficznej i opisowej odkrytych śladów pobytu człowieka w przeszłości.

CO TO JEST STANOWISKO ARCHEOLOGICZNE?

Stanowisko archeologiczne jest miejscem noszącym ślady pobytu człowieka w przeszłości. Zawiera ono w sobie liczne informacje o tym, czego świadkiem było to miejsce w odległych czasach.

Źródłem tych danych są zarówno obiekty archeologiczne odkryte w trakcie prac wykopaliskowych jak też wszystkie zabytki, które tkwią w warstwach ziemi. Ponadto określane są też ich wzajemne relacje. W szczególności za stanowisko archeologiczne może uznać:

  • otwartą osadę, czyli miejsce, na którym w przeszłości znajdowała się wieś,
  • grodzisko, czyli miejsce, na którym znajdował się drewniany gród obronny,
  • dwór obronny lub zamek średniowieczny,
  • miasto średniowieczne, często kryjące się pod powierzchnią współczesnych ulic w warstwie zawierającej pozostałości domostw murowanych lub drewnianych,
  • kościół średniowieczny,
  • szkieletowe i ciałopalne cmentarzyska, występujące czasami w postaci widocznych na powierzchni kopców-mogił,
  • miejsca kultu,
  • pola bitewne.

CO ZAGRAŻA STANOWISKOM ARCHEOLOGICZNYM?

Największym zagrożeniem dla stanowisk archeologicznych są wszelkie obecne działania człowieka, które naruszają powierzchnię ziemi lub sięgają w jej głąb. W wyniku ich dochodzi do nieodwracalnych dewastacji. Ponadto stanowiska są zagrożone zniszczeniem przez eksploatacje piasku i żwiru, prace rolnicze, inwestycje budowlane oraz przemysłowe, wśród których należy wymienić budowę domów, dróg i melioracji, układanie kabli, wodociągów i gazociągów. Niebagatelny wpływ na niszczenie zabytków archeologicznych mają też procesy naturalne, takie jak rozwiewanie wydm czy erozja brzegów rzek.

CZYM JEST ZABYTEK ARCHEOLOGICZNY?

Zabytkiem archeologicznym nazywamy wszelką tkwiąca w ziemi lub na jej powierzchni, a także w wodzie pozostałość dawnej działalności człowieka i jego pobytu, która dzięki badaniom naukowym umożliwia odtworzenie i zrozumienie przeszłości. Zabytki archeologiczne mogą występować w pojedynczej formie na powierzchni pola uprawnego lub też tkwić w warstwach ziemi, które tworzą stanowisko archeologiczne stanowiące samo w sobie formę tzw. nieruchomego zabytku archeologicznego. Natomiast za ruchome zabytki możemy uznać:

  • narzędzia krzemienne i kamienne, takie jak toporki, siekierki, wióry i odłupki,
  • fragmenty potłuczonych glinianych naczyń,
  • gliniane tkackie ciężarki,
  • fragmenty piecowych kafli,
  • monety,
  • zardzewiałe metalowe przedmioty, takie jak militaria i części oporządzenia jeździeckiego, ozdób i ubioru,
  • zwierzęce kości noszące ślady obróbki, w szczególności ozdoby kościane i narzędzia,
  • wiele innych przedmiotów, które pomagają archeologowi odtworzyć historię.

DO KOGO NALEŻĄ ZABYTKI ARCHEOLOGICZNE?

Zabytki archeologiczne, które stanowią cząstki ogólnoeuropejskiego dziedzictwa historycznego i kulturowego. Zgodnie z prawem obowiązującym w naszym kraju wszelkie odkryte zabytki archeologiczne należą do Skarbu Państwa, bez względu na prawo własności do terenu, na którym znalezisko się znajduje. W imieniu Skarbu Państwa oraz w interesie publicznym do zarządzania tymi zabytkami w poszczególnych województwach zostali wyznaczeni wojewódzcy konserwatorzy zabytków.

CO ZROBIĆ, GDY ZNAJDZIESZ ZABYTEK LUB NATRAFISZ NA STANOWISKO ARCHEOLOGICZNE?

Powołani do ochrony urzędnicy czy archeolodzy prowadzący ratownicze badania wykopaliskowe zagrożonych stanowisk nie są w stanie sami ich uratować. Nawet systematyczne poszukiwania pozwalają na poznanie tylko niektórych z ukrytych w ziemi miejsc, w których kryją się zabytki archeologiczne. Bez Twojej pomocy to dziedzictwo, które jest naszym wspólnym dobrem kulturowym zginie! Dlatego tak ważne jest zatem, by informować archeologów o wszelkich dokonanych przypadkiem odkryciach zabytków archeologicznych. Odnalezienie na polu czegoś, co może być uznane za obiekt archeologiczny wymusza wstrzymanie wszelkich działań i powiadomienie o znalezisku archeologów, zarząd pobliskiej gminy lub też najbliższy Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków. Naszą uwagę zwrócić powinny ciemna plama ziemiwęglami drzewnymifragmentami potłuczonych naczyń glinianych lub ceglany mur, drewniane konstrukcje czy ludzkie kości. Można też ewentualnie poinformować pobliskie muzeum lub nauczyciela historii w miejscowej szkole. Zatrudnieni w muzeum archeolodzy lub konserwatorskie służby rozpoznają i ocenią znalezisko. Do nich należy też decyzja w kwestii następnych kroków, jakie należy podjąć. Każde takie odkrycie może być ważne dla rozwoju naszej wiedzy o przeszłości i zdarza się czasami, że takie przypadkowe znaleziska to odkrycia o wielkim znaczeniu naukowym.

CO ZROBI WOJEWÓDZKI KONSERWATOR ZABYTKÓW, KIEDY POINFORMUJESZ GO O TWOIM ZNALEZISKU?

Potwierdzenie informacji o występowaniu zabytków archeologicznych oraz odkryciu nowego stanowiska może doprowadzić do tego, że Wojewódzki Konserwator Zabytków zorganizuje w takim przypadku badania archeologiczne. Jednak nie każde znalezienie zabytku wiąże się od razu z koniecznością przeprowadzenia wykopalisk. Czasami wystarczy, że zgłoszony zabytek wraz dokładnym opisem miejsca jego znalezienia zostanie skatalogowany w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Nadto przedmioty zabytkowe trafią do właściwego muzeum, gdzie udostępnione zostaną naukowcom i odwiedzającym turystom. Stanowisko archeologiczne odkryte przez Ciebie zostanie otoczone właściwą ochroną.

DLACZEGO NIE POWINNO SIĘ WYDOBYWAĆ ZABYTKÓW ARCHEOLOGICZNYCH NA WŁASNĄ RĘKĘ?

Prowadzenie archeologicznych wykopalisk stanowi niezwykle trudne zadanie. Eksploracja warstw ziemi utworzonych niekiedy tysiące lat temu doprowadza do ich bezpowrotnego zniszczenia. Naukowe podejście do tych działań, wykorzystujące metody wymagające wieloletniego wykształcenia i doświadczenia, jakie posiada archeolog, powoduje w efekcie stworzenie fachowej dokumentacji. Wynika to z faktu, że dla wiedzy o przeszłości oprócz samego zabytkowego przedmiotu, ważne są też wszelkie informacje o kontekście znaleziska. Naruszenie stabilnego środowiska, sprzyjającego zachowaniu zabytków archeologicznych tkwiących np. w ziemi przez setki, a nawet tysiące lat, wywołuje konieczność ich natychmiastowej konserwacji. Możemy mieć z tym do czynienia w momencie wydobycia zabytku na powierzchnię ziemi, gdyż często jest to moment rozpoczęcia się procesów rozkładu. Natomiast niefachowe wydobycie przedmiotu może doprowadzić do zniszczenia samego zabytku jak i wszelkich informacji, które archeolog mógłby pozyskać.

CO CI GROZI, JEŚLI ZATAISZ FAKT ODKRYCIA ZNALEZISKA ARCHEOLOGICZNEGO?

Ustawa z dnia 15 lutego 1962 roku o ochronie dóbr kultury umożliwia ukaranie za niepodjęcie właściwej akcji w przypadku znalezienia zabytku archeologicznego. Również rozkopywanie stanowiska archeologicznego na własną rękę lub świadomie niszczenie ich może być uznane za niszczenie zabytków, co również zagrożone jest karą. Przywłaszczenie zabytków archeologicznych wywołuje takie same skutki jak zabór mienia należącego do Skarbu Państwa.

JAKIE MOGĄ BYĆ KORZYŚCI PO ZGŁOSZENIU ZNALEZISKA?

Archeologiczne odkrycie dokonane w Twojej miejscowości może być ważne dla wszystkich jej mieszkańców. Zarówno same archeologiczne wykopaliska jak i ewentualne późniejsze udostępnienie stanowiska archeologicznego turystom, mogą przyczynić się do stworzenia nowych miejsc pracy. Umożliwiają pozytywny wpływ na nadanie rozgłosu Twojej miejscowości oraz jej ekonomiczny rozwój. Inwestor, który finansuje ratownicze badania wykopaliskowe stanowiska archeologicznego, które później zniszczy zaplanowana inwestycja, może nie tylko ponosić koszty, ale spróbować wykorzystać ten fakt dla dobra firmy. W reklamie można wykorzystać informacje o finansowaniu badań naukowych, co stworzy pozytywny obraz działalności. Ponadto we wszystkich publikacjach popularnych i naukowych oraz na ogrodzeniu otaczającym teren wykopalisk znajdą się informacje o wkładzie firmy w ich finansowanie. Zabytki archeologiczne znalezione dzięki firmie mogą zostać wykorzystane jako graficzny znak tej firmy. Istnieje również możliwość – w porozumieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków – zorganizowania wystawy najciekawszych zabytków w siedzibie przedsiębiorstwa. Taki pozytywny przekaz oraz rozgłoś temu towarzyszący może przyczynić się do ekonomicznego sukcesu firmy.

DLACZEGO NIE MOŻNA NA WŁASNĄ RĘKĘ PROWADZIĆ POSZUKIWAŃ PRZY UŻYCIU WYKRYWACZA METALI?

Poszukiwanie skarbów i zabytków archeologicznych za pomocą wykrywaczy metali oraz "wyrywanie" zabytków wykonanych z metalu z ich kontekstu w ziemi, powoduje powstanie nieodwracalnych zniszczeń stanowisk archeologicznych. Zdarza się, że takie działania przyczyniają się do zgromadzenia w sposób nielegalny prywatnych kolekcji zabytków archeologicznych, przez co nie służą one dobru publicznemu. Są również przypadki sprzedaży zabytków archeologicznych na giełdach staroci lub aukcjach internetowych. Wszyscy tracimy możliwość uzyskania cennej wiedzy o przeszłości, gdyż archeolodzy nic o nich nie wiedzą. Jedynie Wojewódzki Konserwator Zabytków może wydawać zezwolenia na przeprowadzenie wszelkich prac archeologicznych i wykopaliskowych. Dotyczy to również poszukiwania zabytków archeologicznych z użyciem wykrywacza metali. Wolno je prowadzić tylko za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Używanie wykrywaczy metali w obrębie stanowisk archeologicznych i strefach ochrony konserwatorskiej lub na obszarach, które są związane z historią, bez uzyskania takiej zgody jest całkowicie nielegalne i karane.